Wprowadzenie
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 stał się ważnym punktem odniesienia w sprawach dotyczących kredytu konsumenckiego, w szczególności w zakresie kwalifikacji kosztów kredytu, całkowitej kwoty kredytu oraz rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO). Orzeczenie to zostało omówione szerzej w odrębnej publikacji dotyczącej kosztów kredytu, RRSO i sankcji kredytu darmowego.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie zagadnienia związane ze stosowaniem sankcji kredytu darmowego zostały już rozstrzygnięte. Kolejne pytania prejudycjalne kierowane przez polskie sądy pokazują, że nadal otwarte pozostają kwestie zakresu uchybień objętych art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim (u.k.k.), proporcjonalności sankcji oraz ewentualnego badania przesłanek SKD z urzędu.
I. Wyrok C-744/24 jako punkt odniesienia, a nie zakończenie dyskusji
W sprawie C-744/24 Trybunał wypowiedział się co do sposobu rozumienia pojęć właściwych dla dyrektywy 2008/48/WE, w szczególności relacji pomiędzy kwotą udostępnianą konsumentowi a kosztami kredytu finansowanymi w ramach umowy. Wyrok ten ma istotne znaczenie dla oceny umów, w których koszty kredytu były finansowane kredytem, jednak jego skutki dla zastosowania sankcji kredytu darmowego wymagają każdorazowej oceny na gruncie art. 45 u.k.k.
Wyrok C-744/24 porządkuje jeden z istotnych elementów sporu interpretacyjnego, ale nie rozstrzyga wszystkich problemów związanych z zakresem i sposobem stosowania SKD. W szczególności otwarte pozostają pytania o to, czy każde uchybienie dotyczące informacji wymaganych w umowie może prowadzić do zastosowania sankcji, jaką rolę odgrywa proporcjonalność oraz czy sąd krajowy powinien badać przesłanki sankcji z urzędu.
II. Proporcjonalność sankcji kredytu darmowego
Samo stwierdzenie, że umowa kredytu zawiera postanowienie wymagające oceny w świetle dyrektywy 2008/48/WE, nie przesądza automatycznie o skuteczności oświadczenia konsumenta o skorzystaniu z SKD. Kluczowe znaczenie zachowuje w tym zakresie wyrok TSUE z 13 lutego 2025 r. w sprawie C-472/23.
Trybunał wskazał w nim, że sankcja polegająca na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i kosztów może zostać uznana za nieproporcjonalną w szczególności wówczas, gdy naruszenie obowiązku informacyjnego dotyczy elementów, które ze względu na swój charakter nie mogą wpłynąć na zdolność konsumenta do oceny zakresu jego zobowiązania.
Orzeczenie to ma istotne znaczenie dla oceny proporcjonalności sankcji. Wskazuje ono, że sankcja kredytu darmowego nie powinna być sprowadzana do mechanizmu automatycznego, uruchamianego wyłącznie przez formalne stwierdzenie uchybienia. Znaczenie ma również to, czy dane naruszenie mogło wpływać na możliwość oceny rzeczywistego zakresu zobowiązania przez konsumenta.
W podobnym kierunku wypowiadają się niektóre sądy krajowe. Sąd Okręgowy w Łodzi w wyroku z 22 grudnia 2025 r. (II C 1155/25) wyraził pogląd, że błędy lub nieprawidłowości w postanowieniach umowy nie są tożsame z brakiem wymaganego elementu. O zastosowaniu SKD decyduje wpływ konkretnego uchybienia na możliwość świadomego podjęcia decyzji przez konsumenta. Zbliżone stanowisko zajął Sąd Rejonowy w Człuchowie w wyroku z 17 października 2025 r. (I C 282/25), wskazując, że samo stwierdzenie naruszenia nie jest wystarczające, jeżeli nie zostanie wykazane jego znaczenie dla oceny zakresu zobowiązania albo decyzji o jego zaciągnięciu.
Podkreślenia wymaga także sankcyjny charakter art. 45 u.k.k. Przemawia on przeciwko takiej wykładni tego przepisu, która prowadziłaby do automatycznego stosowania sankcji bez oceny charakteru naruszenia, jego znaczenia informacyjnego oraz skutków w konkretnym stanie faktycznym.
III. Kolejne pytania prejudycjalne – zakres uchybień objętych SKD
Pomimo rozstrzygnięcia w sprawie C-744/24 szereg istotnych kwestii pozostaje nierozstrzygniętych na poziomie unijnym. Sąd Rejonowy w Grudziądzu skierował do TSUE cztery pytania prejudycjalne, zarejestrowane pod sygnaturą C-324/26.
Pytania te dotyczą przede wszystkim granic stosowania sankcji kredytu darmowego oraz znaczenia wadliwości informacji przekazywanych konsumentowi. Istotne znaczenie ma zwłaszcza rozróżnienie pomiędzy sytuacją, w której wymagany element umowy w ogóle nie został w niej zamieszczony, a sytuacją, w której został wprawdzie formalnie wskazany, ale w sposób błędny, niepełny albo niejasny.
Z perspektywy praktyki sądowej szczególne znaczenie mają następujące zagadnienia:
- czy sankcja SKD może znaleźć zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy umowa nie zawiera wymaganych elementów wskazanych w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48/WE, czy również wtedy, gdy elementy te zostały ujęte w sposób nieprawidłowy;
- czy błędne, niepełne albo nieprecyzyjne przedstawienie informacji wymaganych w umowie powinno być traktowane tak samo jak ich brak;
- czy dopuszczalne jest oprocentowanie kwot, które nie zostały faktycznie wypłacone konsumentowi jako kapitał, lecz zostały przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z kredytem;
- czy posługiwanie się pojęciami zbliżonymi do ustawowego pojęcia „całkowitej kwoty kredytu”, takimi jak „kwota kredytu”, „kwota udzielonego kredytu” albo „kredyt”, może mieć znaczenie dla oceny zgodności informacji przekazywanych konsumentowi z wymogami dyrektywy.
Pytania te pokazują, że po wyroku C-744/24 nadal istotne pozostaje rozróżnienie pomiędzy brakiem określonego elementu umowy, jego błędnym ujęciem oraz niejasnym sformułowaniem. Od odpowiedzi TSUE może zależeć, czy sankcja kredytu darmowego będzie wiązana wyłącznie z brakiem wymaganych informacji, czy także z ich podaniem w sposób wadliwy, nieprecyzyjny albo mogący utrudniać ocenę rzeczywistego zakresu zobowiązania.
IV. Badanie przesłanek SKD z urzędu
Odrębne znaczenie ma sprawa C-831/24, w której oczekiwana jest opinia rzecznika generalnego dotycząca m.in. ewentualnego obowiązku badania przez sąd przesłanek zastosowania sankcji kredytu darmowego z urzędu.
Ewentualne przyjęcie, że sąd krajowy powinien badać przesłanki zastosowania SKD z urzędu, mogłoby wpłynąć na sposób prowadzenia postępowań dotyczących kredytu konsumenckiego, zakres analizy dokonywanej przez sąd oraz znaczenie materiału dowodowego przedstawianego przez strony.
Zagadnienie to wymaga jednak ostrożnej oceny. Dotyczy ono nie tylko poziomu ochrony konsumenta, ale również relacji pomiędzy ochroną wynikającą z prawa unijnego, zasadą kontradyktoryjności oraz granicami ingerencji sądu w spór cywilny.
V. SKD a inne mechanizmy ochrony konsumenta
Odrębnym zagadnieniem, rozważanym przez Sąd Rejonowy w Brodnicy w postanowieniu z 27 października 2025 r. (I C 487/24), jest pytanie, czy sąd krajowy może odstąpić od zastosowania SKD i poprzestać na ochronie wynikającej z dyrektywy 93/13/EWG, tj. na uznaniu określonego postanowienia za nieuczciwe i zasądzeniu zwrotu świadczenia nienależnego, jeżeli uzna, że cele dyrektywy 2008/48/WE mogą zostać w ten sposób osiągnięte bez sięgania po dalej idącą sankcję.
Odpowiedź na to pytanie może mieć znaczenie dla zakresu swobody sądów w wyborze właściwego mechanizmu ochrony w konkretnych stanach faktycznych.
Ten kierunek pytań pokazuje, że dyskusja o SKD nie ogranicza się do prostego ustalenia, czy doszło do naruszenia obowiązków informacyjnych. Istotne jest również pytanie o właściwy mechanizm ochrony, jego proporcjonalność oraz relację pomiędzy sankcją przewidzianą w ustawie o kredycie konsumenckim a ochroną wynikającą z przepisów o nieuczciwych postanowieniach umownych.
Podsumowanie – co pozostaje otwarte po C-744/24
Wyrok C-744/24 doprecyzował wykładnię dyrektywy 2008/48/WE w zakresie relacji pomiędzy kwotą udostępnianą konsumentowi a kosztami kredytu finansowanymi w ramach umowy. Nie kończy jednak sporów dotyczących zakresu sankcji kredytu darmowego.
Nadal aktualne pozostają cztery grupy zagadnień.
Po pierwsze, znaczenie ma pytanie o zakres uchybień, które mogą prowadzić do zastosowania SKD. Inaczej może być oceniany brak wymaganego elementu umowy, a inaczej jego błędne, niepełne albo niejasne ujęcie.
Po drugie, aktualne pozostaje zagadnienie proporcjonalności sankcji. Sankcja kredytu darmowego nie powinna być analizowana wyłącznie przez pryzmat formalnego naruszenia, lecz także z uwzględnieniem wpływu uchybienia na możliwość oceny zakresu zobowiązania przez konsumenta.
Po trzecie, otwarte pozostaje pytanie o rolę sądu krajowego i ewentualny obowiązek badania przesłanek SKD z urzędu. Odpowiedź TSUE w tym zakresie może mieć istotne znaczenie dla modelu rozpoznawania spraw dotyczących kredytu konsumenckiego.
Po czwarte, dalszego doprecyzowania wymaga relacja sankcji kredytu darmowego do innych mechanizmów ochrony konsumenta, w szczególności ochrony wynikającej z dyrektywy 93/13/EWG.
Wyrok w sprawie C-744/24 porządkuje istotny element wykładni dyrektywy 2008/48/WE, ale nie kończy dyskusji o zakresie i sposobie stosowania SKD. Dalsze orzecznictwo TSUE i sądów powszechnych będzie miało istotne znaczenie dla praktyki spraw dotyczących kredytu konsumenckiego.
Niniejszy komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.